Tom Waits en `ene Tilburgse kribbebèèter`

Ed Schilders

Het Woordenboek van de Tilburgse Taal is uitgebreid met, om precies te zijn, 528 citaten uit de twee boeken (ca. 450 pagina’s), waarin de vorig jaar overleden dialectschrijver Jo van Tilborg zijn herinneringen publiceerde aan zijn jeugd- en jongelingsjaren in Tilburg tussen ongeveer 1935 en 1955. Van Tilborg publiceerde zijn boeken onder de schrijversnaam Lodewijk van den Bredevoort, onder de titel ‘Kos et den brèune eigeluk wel trekken?’ Beide boeken zijn als PDF gratis te downloaden op website CuBra.

Het WTT wordt ondertussen ook voorzien van nieuwe afbeeldingen die het trefwoord goed illustreren. Soms levert dat onverwachte doorkijkjes op. Bijvoorbeeld in het lemma ‘kribbebèèter’, een woord dat vroeger vooral bekend was in de Hasselt. Het gaat over een paard dat de afwijking heeft om voortdurend in zijn krib, voederbak, of in ander hout (de halve staldeur) te bijten. Toevallig kwam ik op YouTube een interview met singer songwriter  Tom Waits tegen, waarin Waits vertelt over dit fenomeen. Als klap op de vuurpijl laat hij een foto zien van een ‘kunstwerk’ dat door zo’n kribbebèèter in een staldeur gemaakt is: een paard dat gestrekt over een hindernis springt.

Nôot gin snipperdag gehad

Heemkundekring Tilborch beschikt over cassettebandjes die opgenomen zijn in de jaren '70 en '80. Een aantal Tilburgers wordt daarin geïnterviewd over hun herinneringen aan beroep en bezigheden. De interviews zullen over enkele maanden op Cubra worden gezet met de uitgeschreven tekst, waarvoor oudcursisten van de Taolklas Tilburg zijn ingeschakeld. We zullen in dit blog alvast wat teksten publiceren. Hoewel het zomaar fragmenten zijn, krijg je snel een beeld van het gesprek. In dit fragment is het woord aan de heer Nouwens. De tekst is uitgeschreven door Hans Hessels.

Ik wil nie zègge dèt nie wòr is. Hij betòlde der dus ècht goed vur nuu.. vur onzen tèèd vur den orlòg. Mar toen krêeg ie zon grôote macht… jè hij krêeg.. geschoold persenêel krêeg ie… dè was.. krêeg ie ge…voldoende. Enne jè, èn dan ligde te kèèken hè èn toen ginge wij ok ònt staoke èn toen zèn we nòr den bond gegaon. En dè was zoogenaamd de rooms….diejen bon…dieje dieje kattelieken bond…..Hu..

En de soosjaa..soosjaa..

Ik heur ik heur et em nòg vertèlle teege me. Nou zittie, diejen dieje dirrekteur teege me ….dès… daor mòkte nòg wèl..daor mòkte.. daor mòkte wèl iets klaor meej meej dègge nòr den bond zèèt gewist. Ik zèg wè bedoelde? Ik zèg gòdverdomme nòg êene keer hier dörft te koome zittie, dan naaj ik ze van de trap aaf ..van den bond. Die hadde ok ginne mieter te vertèlle. Ze din alles vur oe mar... asse mar nòr nòrt kentoor kosse lôope be wèèze van spreeke èn ze wòrre daor ontvange…Dè wast bestuur toendetèèd èn hoe meer dègge jè dè…hil de tèèd wanneer ze kwaame dan zaat er en kiesje siegaare vur die manne aon èn dan èn dan witte wèl..

Daor zèède wèl niks meej netuurlek

Welnèè dè was en en wasse neus jonge dè XXXXXX???

En hoeveel vakansiedaage had u?

Vakansiedaoge, jè der waare wèl meer heiligedaoge die zèn er nou veul van afgeschaft. Mar vekaansie.. vekaansie, we hèbbe nôot gin snipperdaoge gekènd.

Niks?

Presies meej de kèrmes, jè dè was vrijdags saame.. meej de kèrmes waarde van vrijdags vrij tòt èn mèt smòndags.

Literatuur uit Tilburg

Er zijn tientallen schrijvers uit Tilburg die min of meer bekendheid hebben gekregen op literair gebied. Zij schreven en schrijven romans en gedichtenbundels. In hun werken speelt Tilburg vaak een belangrijke rol. Een kleine selectie uit de collecties van Regionaal Archief Tilburg en een Tilburgse particulier worden getoond in een mini-expositie in Slexyz-Gianotten Emmapassage va. 4 mei tot eind juli 2012.

Collectie Regionaal Archief Tilburg

F TILB 606, Horsten, Een stad ontwaakt

F TILB 478, Heerkens, De Wolwevers

F TILB 242, De Nève, Bij ons op den Heuvel

F TILB 309, Mikkers, De verdwijning

F TILB 540, Mèn Tilburg

F TILB 657, Van de Ven, Tilburger uit enthousiasme

F TILB 613, Hornman, Door de wil geverfd

F TILB 429, Engelberts, Pijnenburg´s triomfen

F TILB 1373, Schilders, Tilburg van… tot…

D 304, Schotel, Tilburgsche avondstonden

D 814, Derks, De Lindeboom

Collectie Stadsmuseum Tilburg

Ronald Peeters, De Paap van Gramschap

Cees van Raak, Ramscheut

Frank van Pamelen, Tilburg tintelt

Nick J. Swart, Naked City Poems

Particuliere collectie

Mr. A. Roothaert, Doctor Vlimmen

Frank Valkenier, Blazoen

Walter Breedveld, Hexpoor, Sandra, De Kieviten

Tymen Trolsky, Hyacintha en Pasceline

Kees van Kalmthout, Ik ben liever dan alleen

Ko de Laat, Een naamgenoot uit Osdorp

Luc van Hoek, De Roothoorn

Uitbreiding Woordenboek van de Tilburgse Taal

Ed Schilders

Uitbreiding van het Woordenboek van de Tilburgse Taal – Voortgangsbericht door Ed Schilders

Het Woordenboek van de Tilburgse Taal is de afgelopen weken uitgebreid met ongeveer 1500 nieuwe citaten. De lijsten daarvan waren al eerder beschikbaar, en nu is elk citaat op zijn juiste plaats in het woordenboek geplaatst. Het betreft teksten uit columns van Kubke Kladder (Pierre van Beek; ca. 1929) en Naarus (Bernard de Pont; ca. 1940), de feuilletons van Jan Jaansen (Piet Heerkens; ca. 1938), de Tilburgse dictees van Gerard Steijns (2000-2010), en de teksten van de wedstrijd Wè zeetie? door Ed Schilders (2009). Bovendien zijn de desbetreffende trefwoorden opnieuw geordend waar dat nodig was zodat zich in veel gevallen een mooie tijdlijn aftekent, een soort van biografie van een woord of uitdrukking. Ook zijn er veel illustraties toegevoegd, met name van bloemen, planten, en dieren. Een goed voorbeeld van een vernieuwd lemma is het trefwoord ‘Kappecien’ dat nu is opgedeeld in vier onderdelen: de Tilburgse ‘blote-voeten-paters’ van Korvel, de meikever, de peulvrucht, en de bloem. Als extraatje is ook een vijftiental tot nu toe onbekende  cartoonachtige tekeningetjes van Cees Robben opgenomen.

Daarmee is de eerste fase van het project afgerond. In fase twee komt het werk aan bod van volksdichters Lechim (Michel van de Ven) , Piet van Beers, en de twee delen jeugdherinneringen van Jo van Tilborg.

Onderzoek Jongerentaal Cobbenhagenmavo

Wat is jullie taal?

Wat is jullie taal? Dat is de vraag die Timmietex stelt aan de hedendaagse jongeren van Tilburg. Tim van Dongen is geboren en getogen in Tilburg in de Reeshof. Hij praat een aardig mondje Tilburgs maar houdt er zo zijn eigen vocabulaire op na. Typisch Tilburgs? Niet helemaal als we kijken naar het alom bekende dialect. Toch spreekt hij wel degelijk de 'Taal van Tilburg'. In een eerdere blog wijdde ik er al aandacht aan.

Stadsmuseum Tilburg ontving vorig jaar 8000 woordkaartjes van Wil Sterenborg. Kaartjes waarop de taal van Tilburg werd vastgelegd. Anno 2012 is het Stadsmuseum benieuwd welke taal er nu gesproken wordt. Studio Blauwzuur ontwierp hiervoor eigentijdse kaartjes, waarmee de hedendaagse jongerentaal kan worden geregistreerd.

Typografisch Tilburg

Wie zich focust op taal en tekens in de stad en deze wil vastleggen met de camera, is al snel enkele uurtjes zoet. Zo overkwam mij dat tenminste.

Als voorbereiding op een digitale wandeling besloot ik een rondje te maken rondom de locatie van Regionaal Archief Tilburg vanuit de Kazernehof. Taal en tekens te over! Deze keer niet alleen gelet op historische markeringen maar een mix daarvan. Het resultaat is een bonte mengeling van letters, tekens en getallen.

Zo zijn er glas-in-loodramen, stickers, monumentale opschriften, tekstborden, uithangborden, wegwijzers, logo's, QR-codes, lichtkrantletters, banieren en markiezen met opschriften. Taal is overal en in talloze vormen aanwezig!

Zaterdag 12 mei lanceren we vanuit het archief de website Tilburg op de kaart. Daarin zijn onder andere punten aangemaakt voor 'Kerken en kloosters', 'Verdwenen plekken' en 'Monumenten'. Ook zijn er twee wandelingen aangemaakt: rondom kasteel De Strijdhoef in Udenhout en de andere (korte route) is de 'Taal op straat'.

Wie zaterdag de route mee wil uitproberen, brengt zijn mobiele telefoon mee voor een 'live' Tilburg op de kaart én een camera om nog meer taal en tekens vast te leggen. Al eerder maakte onder andere de Tilburgse Jane Peijen-Laureijsen foto's van taal & tekens op straat waarvan de resultaten op Flickr zijn verzameld onder de account Taal van Tilburg. Voor wie zich wil verdiepen in de techniek van het fotograferen en geinteresseerd is in de taal van de stad, kan terecht bij de cursus en tevens fotowedstrijd van Jan Stads.