Tilburgs ABC - Van Aajkes tòt Zaandkèùl

Te koop bij

Livius, Nieuwlandstraat, Tilburg

Selexyz Gianotten, Emmapassage, Tilburg
Het Nieuwe Centrum, Westermarkt, Tilburg
Boekhandel Buitelaar, De Hovel, Goirle

Op vrijdag 16 november, tijdens de Dag van de Taal van Tilburg in de Openbare Bibliotheek, verscheen Van Aajkes tòt Zaandkèùl, een Tilburgs ABC-boek, geschreven door Ed Schilders.  Het is gebaseerd op het dialectgedicht Tilburgs ABC, in 1999 geschreven door Jace van de Ven.

Ed Schilders neemt de 26 trefwoorden van dit gedicht als uitgangspunt voor evenveel hoofdstukken, waarin hij taalkunde, de volksculturele geschiedenis, en geschreven dialectteksten aan bod laat komen. Uiteraard blijft het niet bij die 26 woorden. Steeds weer blijkt er aanleiding te zijn om onvermoede zijpaden in te slaan, zoals:

- Gezocht: een kip die halve Aajer kan leggen

- De oudste Bissem van Tilburg teruggevonden in een Höske

- Op zoek naar de enige echte Sesies

- Jèùn: de heilige die eerst een ui en toen een zot werd

- Tilburgs kampioenschap Blaosvèèchte in 1909

- Kwaansele in de Middeleeuwen

- Het verschil tussen een Vuile bruid en een Vuile Bruit

- Is Sinterklaas een liefhebber van Peestamp?

- Waarom O-benen Vèèrekesvangers heten

- Waarom een vèèrekesvanger Meej ’nen bril lopt

- Een graf aan de oevers van De Laaj

- Het verschil tussen Frutblaos en Prutblaos

- De drie K’s van Tilburg: Ksèè Kaaj Kepòt

- Het raadsel van het Tènnebruukske

- Vraag: noem een dier dat begint met N – Antwoord: Neezel

Foto: Breedveld / JACE van de Ven overhandigt
het eerste exemplaar aan Petra Robben

Van Aajkes tòt Zaandkèùl is ook het eerste boek over het Tilburgs dialect waarin de uitzonderlijk rijke geschiedenis van het geschreven Tilburgs recht wordt gedaan in de vorm van citaten uit het werk van dichters, columnisten, en heemkundigen als Pierre van Beek, Lowie van Dorrus Misters, Lechim, Naarus, A.J.A.C. van Delft, Cees Robben, Lodewijk van den Bredevoort, Piet van Beers, en tientallen anderen.

Het boek telt 132 pagina’s, is volledig in kleur geïllustreerd, en bevat een index van de circa 400 Tilburgse woorden en uitdrukkingen die aan bod komen. Van Aaj tot Zwartmoor.

Esther Porcelijn / Taal van Tilburg

Bron: Stadsdichtertilburg.nl

Speciaal voor de Taal van Tilburgdag maakte stadsdichter Esther Porcelijn het volgende gedicht:

Iemand ‘liket’ een filmpje op internet.
Hamasleider  als een natte dweil uit een auto gesleept.
Ik trek mijn pèkske aan voor de carnaval, het is een bananenpèkske.
Voor als de natte-dweilen-look uit het terrorfilmpje niet meer van nu is.
Je moet wat als je op sjantenelle gaat.
Natte dweilen doen het niet goed bij de ‘gasten’.

Dropshotje over mijn harige tanden en slagroom uit mijn navel.

Met de cárnaval een dansje wagen.
Er staat een man naar mij te loeren
Bert heet hij, Bert knikt en lacht ruim,
Bert is ’n goei mèns.
Pinteman vatten bij de schuimhorens.
Zuipen is voor vrouwen met baarden.

In de wereld gaat alles sneller

Mensen slepen elkaars lichamen voort
Facebook checken op de smartphone
Fucking random epic awesome as fuck
Third generation techno-memes ,epic fail.
Liked it, no just, you know, its like you troll.
I will troll the fuck out of you just,you know,
Posting some articles about stuff and shit.
Thinking it says something about my… you know...
Personality. My me, me me.

Oorlogen waaien verder,

Maar godnondedju wa is d’r veul gezèver.
En zodra ik die zachte klanken hoor
Weet ik dat de mensen meewaaien.
Een woord als: ‘leutig’ maakt alles licht,
Van goudgele pintjes en boterbloemvrouwen
Vrede zij met u. Aflaat betalen,
Van geschoren schaapjes en eikenhout.
“Sterfte? Da’s toch gewoon?
Iedereen zal d’r aan moeten geloven
Què dè betrèf.”

Warmte als oude enveloppen,

Naast kille lange I- en L- en K-vormige gebouwen
De È, ò, eu, ao, à.
Die klanken zouden versmelten tot grote
zandstenen rondbogige gotische vroeger gebouwen.
Waar witte vrouwen in lange jurken rond je dansen.
Kom dan bij mij dansen! Dans met mij!

Buiten is het koud, buiten de tong, op de tanden.

De T, je loopt tegen die harde plastic: “T” Keihard.
Dat is p’cies zo’n ding waar je niet omheen kan
Zo hèdde ge da wel met meer dingskes
Dat valt dan vies tegen ja,  maar zo gaat het.
P’cies zôn dingske.
Net als de muziek van carnaval.
Hard en draaierig.
D’r is wel iemand die je opvangt,
met een glijbaan van de: ` (‘accent grave’).
Een zachte landing.
Dà ’s altij’.

 Beter togen wij ons naar ’t café.

Beter gaan we samen, tegen de kou
In ons pèkske.
Dan lachen we wat,
Knikken we wat,
Begin ik weer over Hamas.
Zeg jij iets als: “Gôh, ja.”
En dan zeg ik: “inderdaad, erg hè?”
Dan zeg jij: “Ja, best, kei erg”
En ik: “mwa, ik begrijp het niet”
En jij: “niet alles is te begrijpen, dènk’.”
Dan rommel ik in de nootjes
En terwijl jij toekijkt
Vinden we daar onze subtekst.

 

   - Esther Porcelijn, 2012

Eerste literaire wandeling groot succes!

Fons van den Hout

Cees van Raak vanaf zijn balkon

Op zondag 23 september 2012 organiseerde Stadsgidserij Tilburg een eerste literaire wandeling in het kader van de Taal van Tilburg . Deze was meteen al volgeboekt, 23 deelnemers liepen mee.

Onderweg kwamen bij de deelnemers uiteenlopende gevoelens boven. Er kon gelachen worden om de prenten van Cees Robben en om grappige stukjes over Tilburg van Kluun en Bart Chabot. Glimlachend werden herinneringen opgehaald bij teksten over Kuus Hersmis en Zot Joke. Bewogen stilte volgde op het gedicht 'De wisselwachter' van Antony Kok.

Enkele deelnemers waagden zich zelfs aan het voorlezen van teksten en prenten.

Hoogtepunten waren natuurlijk de optredens Van Cees van Raak, Ko de Laat en Jasper Mikkers, die vanuit verrassende locaties voordroegen uit hun werk. Zoveel literaire rijkdom had niemand in Tilburg verwacht.

Er volgen nog 3 wandelingen. Op 30 september en 14 oktober zijn nog enkele plaatsen vrij.

Literaire wandelingen door Tilburg

In het kader van het project Taal van Tilburg organiseren Stadsmuseum Tilburg en Stadsgidserij Tilburg literaire wandelingen door het centrum van Tilburg.

Tijdens de wandeling komen op bijzondere wijze schrijvers en dichters aan de orde, die een band hebben met Tilburg. Enkele aansprekende namen: Anton Roothaert (Dr. Vlimmen), Antony Kok (De Stijl), Ivo de Wijs en Bart Chabot.

Daarnaast wordt ruim aandacht besteed  aan de Tilburgse taal van Cees Robben.

Speciaal is de medewerking van een aantal hedendaagse Tilburgse schrijvers en dichters zoals Esther Porcelijn, JACE van de Ven, Cees van Raak, Jasper Mikkers en Ko de Laat.

Zij geven tijdens de wandeling acte de présence met voordrachten uit hun werk.
Al met al een unieke gebeurtenis.

De wandelingen vinden plaats op vier achtereenvolgende zondagen.
data: 23 en 30 september en 7 en 14 oktober
tijden: van 11.00 - 13.00 uur.

Deelname:   € 3,-- p.p.

Informatie en reserveren: stadsgids Fons van den Hout:

Tel. 013 - 5350288, E-mail: houtbormans@hetnet.nl

Mini-expo in Selexyz Gianotten Tilburg

Te zien tot en met september 2012 in een mini-expositie in Selexyz Gianotten Tilburg

 

De ´Taal van Tilburg´ is mede gevormd door vele honderden boeken van de Fraters van Tilburg en de Drukkerij van het R.K. Jongensweeshuis, sinds 1958 Uitgeverij Zwijsen genoemd. In de loop der jaren verschenen over het algemeen school- en leesboeken voor jongeren, waaronder bekende lees- en rekenmethodieken. Van vele uitgaven waren de fraters auteur. De hier getoonde selectie is afkomstig uit een particuliere collectie.

Uitgaven Drukkerij R.K. Jongensweeshuis Tilburg / Uitgeverij Zwijsen, Tilburg:

-         N. Doumen, Wondere wegen (nr. 11 van Roomsche Reeks), 1927.

-         N. Doumen, Rond de winterwende, 1927.

-         M. Versteeg, Het prentenboek van de kinderbiecht, 1927

-         M. Versteeg, Het prentenboek van de kinderbiecht, 1948

-         De Engelbewaarder, ingebonden jaargang 32, 1916.

-         Klaas Jansen, Jan Klassen en de Geit, 1947.

-         Frans Fransen, Knilleke het trouwe kleermakertje, 1952

-         N. Mulders, Sint Nikolaas, Roomsche Reeks nr. 5, 1931.

-         Frans Fransen, Puk & Muk, 1956.

-         Frans Fransen, Prinses Rosalinde (Puk & Muk), 4^e druk, Zwijsen.

-         Frans Fransen, Puk & Muk, , 8^e druk, 1947.

-         Frans Fransen, Muk de drakendoder, 10^e druk, Zwijsen,.

-         Fr. S. Rombouts e.a., De Mei-boom, dl. 7.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 3, 17^e dr., 1955.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 1, 17^e dr., 1955.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 1, 1950.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 5, 1951.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 6, 1951.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 8, 1929.

-         M.C. Versteeg, Echt lezen, dl. 9, 1954.
-        Fr. V. van Nispen, Groeiende taal, dl. 10, 1954

Literatuur uit Tilburg

Er zijn tientallen schrijvers uit Tilburg die min of meer bekendheid hebben gekregen op literair gebied. Zij schreven en schrijven romans en gedichtenbundels. In hun werken speelt Tilburg vaak een belangrijke rol. Een kleine selectie uit de collecties van Regionaal Archief Tilburg en een Tilburgse particulier worden getoond in een mini-expositie in Slexyz-Gianotten Emmapassage va. 4 mei tot eind juli 2012.

Collectie Regionaal Archief Tilburg

F TILB 606, Horsten, Een stad ontwaakt

F TILB 478, Heerkens, De Wolwevers

F TILB 242, De Nève, Bij ons op den Heuvel

F TILB 309, Mikkers, De verdwijning

F TILB 540, Mèn Tilburg

F TILB 657, Van de Ven, Tilburger uit enthousiasme

F TILB 613, Hornman, Door de wil geverfd

F TILB 429, Engelberts, Pijnenburg´s triomfen

F TILB 1373, Schilders, Tilburg van… tot…

D 304, Schotel, Tilburgsche avondstonden

D 814, Derks, De Lindeboom

Collectie Stadsmuseum Tilburg

Ronald Peeters, De Paap van Gramschap

Cees van Raak, Ramscheut

Frank van Pamelen, Tilburg tintelt

Nick J. Swart, Naked City Poems

Particuliere collectie

Mr. A. Roothaert, Doctor Vlimmen

Frank Valkenier, Blazoen

Walter Breedveld, Hexpoor, Sandra, De Kieviten

Tymen Trolsky, Hyacintha en Pasceline

Kees van Kalmthout, Ik ben liever dan alleen

Ko de Laat, Een naamgenoot uit Osdorp

Luc van Hoek, De Roothoorn