Mini-expo in Selexyz Gianotten Tilburg

Te zien tot en met september 2012 in een mini-expositie in Selexyz Gianotten Tilburg

 

De ´Taal van Tilburg´ is mede gevormd door vele honderden boeken van de Fraters van Tilburg en de Drukkerij van het R.K. Jongensweeshuis, sinds 1958 Uitgeverij Zwijsen genoemd. In de loop der jaren verschenen over het algemeen school- en leesboeken voor jongeren, waaronder bekende lees- en rekenmethodieken. Van vele uitgaven waren de fraters auteur. De hier getoonde selectie is afkomstig uit een particuliere collectie.

Uitgaven Drukkerij R.K. Jongensweeshuis Tilburg / Uitgeverij Zwijsen, Tilburg:

-         N. Doumen, Wondere wegen (nr. 11 van Roomsche Reeks), 1927.

-         N. Doumen, Rond de winterwende, 1927.

-         M. Versteeg, Het prentenboek van de kinderbiecht, 1927

-         M. Versteeg, Het prentenboek van de kinderbiecht, 1948

-         De Engelbewaarder, ingebonden jaargang 32, 1916.

-         Klaas Jansen, Jan Klassen en de Geit, 1947.

-         Frans Fransen, Knilleke het trouwe kleermakertje, 1952

-         N. Mulders, Sint Nikolaas, Roomsche Reeks nr. 5, 1931.

-         Frans Fransen, Puk & Muk, 1956.

-         Frans Fransen, Prinses Rosalinde (Puk & Muk), 4^e druk, Zwijsen.

-         Frans Fransen, Puk & Muk, , 8^e druk, 1947.

-         Frans Fransen, Muk de drakendoder, 10^e druk, Zwijsen,.

-         Fr. S. Rombouts e.a., De Mei-boom, dl. 7.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 3, 17^e dr., 1955.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 1, 17^e dr., 1955.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 1, 1950.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 5, 1951.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 6, 1951.

-         Jos. M. Reijnders en N. Doumen, Ik lees al, dl. 8, 1929.

-         M.C. Versteeg, Echt lezen, dl. 9, 1954.
-        Fr. V. van Nispen, Groeiende taal, dl. 10, 1954

Educatief project Taal en identiteit in Noord-Brabant

'Wat je zegt ben je zelf!' zo luidt het educatieve project van Erfgoed Brabant voor leerlingen van de eerste klas havo / vwo. Een map met daarin een docentenhandleiding, twee CD's, een werkboek en een set bijlagen. Dat alles is verpakt in een fraai vormgegeven map. Het doel is niet 'een lesje Brabants, om dialecten aan te leren, maar laat de leerlingen op een prettige manier kennis maken met de taal van de eigen omgeving.'

Kennismaken met taalvariatie in Noord-Brabant, bewustwording van hoe we spreken, vooroordelen over dialect en herkennen van het Brabants komen aan bod in de erfgoedles. Ook de ontwikkeling van dialect over meerdere generaties is daar een onderdeel van. 'Taal is in al zijn diversiteit een van de meest centrale markeerders van identiteit', aldus prof. dr. Jos Swanenberg in het voorwoord van het lesmateriaal. 'Taalverandering geeft telkens nieuwe impulsen aan het taalgebruik, zonder de oude authentieke eigenschappen van de Brabantse streektaal uit te wissen.'

Het project is interactief: docenten kunnen gebruik maken van diverse filmpjes o.a. over de Brabantse taal en 'lessen voor op de Tilbörgse kèrmes'. Ook leerlingen die hun opa of oma interviewen, kunnen als filmpje worden toegevoegd. Op de bijgevoegde CD's zijn fragmenten te beluisteren uit Drenthe, 't Gooi, Limburg en Den Haag, evenals uit Brabant: Berlicum, Zundert, Oud Gastel, Loon op Zand, Boxmeer. Tilburg niet? Nee, want het Brabants wordt volgens Swanenberg verdeeld in regio's: West-Brabants, Baronies, Midden-Brabants, Oost-Brabants en Cuyklands. Tilburg behoort uiteraard tot het midden van de provincie.

Dit project brengt me op het idee om straks na de vakantie de leerlingen van het Theresialyceum hiermee te confronteren. Op 30 oktober hebben zij de jaarlijkse 'Jongerencultuurdag', waarvan het Tekstorgel/de Taal van Tilburg een onderdeel is. Jongeren stimuleren hun cultureel zelfbewustzijn te ontwikkelen is namelijk een van de doelstellingen van hedendaags kunst- en cultuuronderwijs. De vragen uit het erfgoedproject 'Wat je zegt ben je zelf' kunnen daarbij helpen: 'Zijn er situaties waarin je anders praat dan thuis?' en vooral: 'Hoe ik praat zegt iets over wie ik ben'. 

Wat je zegt ben je zelf
Taal en identiteit in Noord-Brabant
www.erfgoedbrabant.nl

Tilburgse taal als afspiegeling van volkscultuur

Bron: krekwekdogt.blogspot.com

Wanneer je  in gesprek gaat over de Tilburgse taol dan staan niet zozeer woord-, zinsgebruik en spelling centraal, maar vooral de (volks)cultuur van de stad. Zo ook het onderwerp 'Koosje Koosje' waarover de heer en mevrouw Nouwens ondervraagd worden in een interview door de Tilburgse 'Werkgroep dialect' (eind jaren '70, begin jaren '80). De uitwerking van het interview is gedaan door Hans Hessels.

(mevr. N)..ginge ze dè, dè liedje zinge.. zo òn de deure..

Jè, èn han ze derèège dan verkleed òf zôo?

Jaoao, dan han, dan waare ze verkleed, dan han ze grôote kleeren aon òf e.. van de ouwelui òf zôo hè, ene grôote jas, enen hoed op, ene waandelstòk bij oe.

Hè?Zèn er eigenlijk nog, dè zit ik me af te vraoge, zèn er nog iets van eh foto’s of zo van dè Koosje Koosje zingen of…

Jè,… die zullen er wèl zèèn, want aggij… bij jöllie in die, in die ar..archieve, die moeten er tòch zèèn!?

Der zit wel van alles mar tis moeilijk te berèèke want..

Jao?

Ja,  een hille hoop dinge dòr eh kunde gewoon nie bijkomen omdèt dè gewoon.. nou ja.. eh.. zeg mar eenmalige stukken zijn en dan hebben ze liever nie dè ge daor ònkomt

O jè!?...

Dan is het moeilijk om dingen ..

(mevr. N)..mar bij, mar bij ouwere mènse zôo die kunnen er nòg wèl es footoos van hèbbe, van der èège..

Ja, daarom vraog ik dè ok telkens want dan kunnen we misschien zo van de heemkundekring daor wir  fotocopieën van maken en zo..

(mevr, N): ……

En eh, dingen die hier irst zo in Tilburg gebeurden net as bevobbeld toen met het planten van de Wilhelminabôom en zo kunde daor nog dingen van herinneren?

Nèù….

Nee?

Nèè, dè kan ik men èège nie van herinnere, van die bôome plante,,,

En van de opening van het kanaal en zo?

Jaowel! Jè, jè, jè, dè kan ik wèl!

Ja?

Jè, nèt as hier de Piushaove dies et liste, et liste gemòkt, dè weet ik wèl ..tenminste dè wil zègge, ik weet nòg verèkt goed dè hil Tilburg ötliep, dè is geleeje..

Tussenstand Tweet #Tilburg

Studente Merel Otten bood zich aan om honderd dagen lang de Taal van Tilburg via tweets en Twitter te volgen. Zij begon daarmee op 1 mei 2012 en berichtte een tussenstand na 53 dagen.

Haar onderzoek is verdeeld in de volgende items: accounts, tweets, onderwerpen en tijdsverloop. In deze blog staan de accounts centraal.

Zoekende op Twitter naar ´Tilburg´ bleken er maar liefst meer dan tachtig (!) accounts die zich vooral richten zich op hetgeen er in Tilburg gebeurt. Hun volgers variëren van 12.006 (@013) tot 12 (@WijkimpulsT). Ook het aantal tweets dat zij gemiddeld per dag versturen is door Merel Otten geteld:  @TilburgDichtbij 19,8 @BDStadsgezicht 22,6 en @TilburginBeeld spant de kroon met maar liefst 102,1 tweets per dag!

En waarover wordt er dan zoal getwitterd? De twittertaal van Tilburg blijkt te gaan over cultuur, sport, politiek, zakelijk, nieuws, stadsdeel en educatie. De kolom ´interesse´ is gebaseerd op het gemiddelde aantal volgers per account. Sport blijkt dus het meest in trek terwijl er maar 4 accounts van zijn. Als tweede volgt educatie met een gemiddelde van 1265.

Onderwerp	Volgers per account (gem.)	Interesse
Cultuur (17 accounts)	1222	4
Sport (4 accounts)	1567	1
Politiek (11 accounts)	376	7
Zakelijk (12 accounts)	756	6
Stadsdeel (10 accounts	322	8
Nieuws (15 accounts)	1230	3
Activiteiten (12 accounts)	876	5
Educatie (7 accounts)	1265	2

Hieruit concludeert Merel Otten dat twitteraars die Tilburgse accounts volgen zeer waarschijnlijk een beeld van de stad Tilburg hebben waarin educatie en sport een centrale plaats innemen. De onderwerpen, de tweets en het tijdverloop komen aan bod in volgende blogposts.

Scharren bij St. Job en Turken in de Hasselt

Onder de naam ´Heemkunde Tilborch Werkgroep Dialect´ zijn er in 1978 diverse interviews afgenomen waarin zowel de interviewer als de ondervraagden ´stads meej Haajkaants´ praten. De interviews zijn vastgelegd op cassettebandjes, een medium dat de ´ouderen´ onder ons nog wel kennen. Vijfentwintig jaar later (anno 2012) heeft Stadsmuseum Tilburg deze bandjes laten digitaliseren. Deskundigen in het schrijven van de Tilburgse spelling hebben de opdracht gekregen om de interviews uit te schrijven - exact zoals ze het horen. Dat betekent dat het Tilburgs en Nederlands afwisselend gesproken wordt.

In het hieronderstaande fragment is de heer Nouwens aan het woord. Zijn interviews zijn vastgelegd op cassettebandjes 9 en 10 waarop de volgende tekst:

Band 9

Kant 1: Duiven, spelletjes, weverij

Kant 2: Algemeen

Samenstellers: Marc Zeegers en Rolf Janssen

Datum: 2 mei 1978

Ondervraagde: Nouwens

Band 10

Kant 1: Algemeen

Kant 2: Algemeen
Samenstellers: Rolf Janssen en Trix Doomernik
Datum: 15 en 22 mei 1978
Ondervraagden: Nouwens + Piet Staps en zijn vrouw

Interview met de heer Nouwens

….dòrstraks ok oover al die heiligendage èn zo hè.. hèdde dan bevobbeld ok dègge..e.. e..  op bedevaart gingt of zo naar st job en zo?

Jèzeeker, jaoao, dè was en attraksie, Sint Job.

Hoezo was dè en attraksie?

Ooo …daor gingde die scharren haole, scharre.

Wè zèn dè?

Jè scharre!!!

Vis..

Vis!

Oo vis!

Dè was dieje Sint Job, dè was in Bèèrkel-En…., in, in, in Enschot!

Dòr zonge ze geleuf ik en liedje van e.. nou gòn we nòr Sint Job op enen êezel op enen êezel.

Jaajaa, jè, mar ik zèg oe nògmaals ik, daor zèèk nie zo in tèùs, tis jammer genòg, dan zodde die mènse moeten hèbbe niewaor die e.., die dè weete. Mar jè dè was, dè was vruuger en attraksie, êen mei dè was en hil grôote attraksie, dè doen ze nòg.

Naar Den Bosch.

Nòr Den Bosch, te voet nòr Den Bosch, mar dè was en hil grôote attraksie.

En hoe ging dè gewoon ok wir meej en hille klub öt de buurt?

Jè…

En dan zingend, offe…?

Oôoôo, et grotste plezier!

Ik hèb ok wèl es geheurd dèsse bij Berkel-Enschot naar die bedevaart naar Sint Job, dèsse dè voral ok dinne  om mèskes te versiere!

Oôoôo, dè gebeurde netuurlek vruuger nèt zo eeve goed  as nouw, hè..

Mar dè zit ik me nèt af te vraoge, was dè, want dè was geloof ik vroeger ok wèlles haat en nijd zo af en toe tusse verschillende wijken in Tilburg!

Oo jawel, jèjèjèjèjèjèjèjè, van geene kaant èn van hier..

Wat is dat de Hasselt of zo?

Wèblief?

Is dat de Hasselt “ginne kaant”?

Geene kaant is de Hasselt jè, dè noemde wij dè. Jè, dè waare de Turke.

Waare dè andere mensen?

Nèù dè waare wèl e…andere mènse, wè zak zègge, agge nou, dè zèn ze nòg…

Uitwerking interview Hans Hessels

Tom Waits en `ene Tilburgse kribbebèèter`

Ed Schilders

Het Woordenboek van de Tilburgse Taal is uitgebreid met, om precies te zijn, 528 citaten uit de twee boeken (ca. 450 pagina’s), waarin de vorig jaar overleden dialectschrijver Jo van Tilborg zijn herinneringen publiceerde aan zijn jeugd- en jongelingsjaren in Tilburg tussen ongeveer 1935 en 1955. Van Tilborg publiceerde zijn boeken onder de schrijversnaam Lodewijk van den Bredevoort, onder de titel ‘Kos et den brèune eigeluk wel trekken?’ Beide boeken zijn als PDF gratis te downloaden op website CuBra.

Het WTT wordt ondertussen ook voorzien van nieuwe afbeeldingen die het trefwoord goed illustreren. Soms levert dat onverwachte doorkijkjes op. Bijvoorbeeld in het lemma ‘kribbebèèter’, een woord dat vroeger vooral bekend was in de Hasselt. Het gaat over een paard dat de afwijking heeft om voortdurend in zijn krib, voederbak, of in ander hout (de halve staldeur) te bijten. Toevallig kwam ik op YouTube een interview met singer songwriter  Tom Waits tegen, waarin Waits vertelt over dit fenomeen. Als klap op de vuurpijl laat hij een foto zien van een ‘kunstwerk’ dat door zo’n kribbebèèter in een staldeur gemaakt is: een paard dat gestrekt over een hindernis springt.

Nôot gin snipperdag gehad

Heemkundekring Tilborch beschikt over cassettebandjes die opgenomen zijn in de jaren '70 en '80. Een aantal Tilburgers wordt daarin geïnterviewd over hun herinneringen aan beroep en bezigheden. De interviews zullen over enkele maanden op Cubra worden gezet met de uitgeschreven tekst, waarvoor oudcursisten van de Taolklas Tilburg zijn ingeschakeld. We zullen in dit blog alvast wat teksten publiceren. Hoewel het zomaar fragmenten zijn, krijg je snel een beeld van het gesprek. In dit fragment is het woord aan de heer Nouwens. De tekst is uitgeschreven door Hans Hessels.

Ik wil nie zègge dèt nie wòr is. Hij betòlde der dus ècht goed vur nuu.. vur onzen tèèd vur den orlòg. Mar toen krêeg ie zon grôote macht… jè hij krêeg.. geschoold persenêel krêeg ie… dè was.. krêeg ie ge…voldoende. Enne jè, èn dan ligde te kèèken hè èn toen ginge wij ok ònt staoke èn toen zèn we nòr den bond gegaon. En dè was zoogenaamd de rooms….diejen bon…dieje dieje kattelieken bond…..Hu..

En de soosjaa..soosjaa..

Ik heur ik heur et em nòg vertèlle teege me. Nou zittie, diejen dieje dirrekteur teege me ….dès… daor mòkte nòg wèl..daor mòkte.. daor mòkte wèl iets klaor meej meej dègge nòr den bond zèèt gewist. Ik zèg wè bedoelde? Ik zèg gòdverdomme nòg êene keer hier dörft te koome zittie, dan naaj ik ze van de trap aaf ..van den bond. Die hadde ok ginne mieter te vertèlle. Ze din alles vur oe mar... asse mar nòr nòrt kentoor kosse lôope be wèèze van spreeke èn ze wòrre daor ontvange…Dè wast bestuur toendetèèd èn hoe meer dègge jè dè…hil de tèèd wanneer ze kwaame dan zaat er en kiesje siegaare vur die manne aon èn dan èn dan witte wèl..

Daor zèède wèl niks meej netuurlek

Welnèè dè was en en wasse neus jonge dè XXXXXX???

En hoeveel vakansiedaage had u?

Vakansiedaoge, jè der waare wèl meer heiligedaoge die zèn er nou veul van afgeschaft. Mar vekaansie.. vekaansie, we hèbbe nôot gin snipperdaoge gekènd.

Niks?

Presies meej de kèrmes, jè dè was vrijdags saame.. meej de kèrmes waarde van vrijdags vrij tòt èn mèt smòndags.